การขาดสารอาหารเกิดขึ้นได้ทุกวัย โดยเฉพาะวัยสูงอายุ

วัยสูงอายุ มักมีความเสี่ยงในการเกิดภาวะทุพโภชนาการมากกว่าวัยอื่น ซึ่งภาวะที่เกี่ยวกับการขาดอาหารนี้ อาจมาจากความอดอยาก ขาดอาหารที่ดีต่อสุขภาพ แต่ก็มีปัจจัยอื่น ๆ ที่เป็นปัจจัยหลักของการขาดอาหาร เช่น โรคมะเร็ง โรคเบาหวาน เบาหวานขึ้นตา โรคอัลไซเมอร์และโรคต่าง ๆ ที่ส่งผลต่อการรับประทานอาหาร ทำให้ร่างกายไม่สามารถรับสารอาหารได้อย่างเต็มที่จนขาดสารอาหาร การขาดสารอาหารในวัยสูงอายุ เป็นสิ่งสำคัญที่ต้องรู้จัก เพื่อแก้ปัญหาและลดความเสี่ยงต่อการเกิดโรคแทรกซ้อนและปัญหาสุขภาพร่างกายที่อาจแย่ลงได้ อาการขาดสารอาหารในผู้สูงอายุ มีอะไรบ้าง สาเหตุ ปัจจัยความเสี่ยงมาจากอะไร แล้วมีวิธีการดูแลอย่างไรบ้าง

การขาดสารอาหารในวัยสูงอายุ

การขาดสารอาหาร เกิดขึ้นเมื่อร่างกายมีสารอาหารที่จำเป็นต่อร่างกายไม่เพียงพอ เช่น โปรตีน แคลอรี่ วิตามินและแร่ธาตุที่จำเป็นต่อร่างกายในแต่ละวัน ซึ่งการขาดสาอาหารนั้นอันตรายต่อคนทุกวัย แต่จะอันตรายมากขึ้นเมื่อเกิดกับผู้สูงอายุ เมื่อผู้สูงอายุขาดสารอาหาร จะทำให้มีความเสี่ยงต่อสุขภาพร่างกายมากขึ้น เช่น การล้ม ร่างกายฟื้นตัวช้าลง เกิดโรคแทรกซ้อนได้มากขึ้นจนร่างกายทรุดโทรมอย่างหนึ่งจนถึงขั้นเสียชีวิตได้

อาการของการขาดสารอาหารในวัยสูงอายุ

อาการอาจขึ้นอยู่กับหลายปัจจัย ทั้งความรุนแรงและระยะเวลา โดยอาการที่พบได้บ่อยจะมีดังนี้

-          น้ำหนักลด เนื่องจากขาดสารอาหารที่จำเป็นในระยะเวลานาน

-          กล้ามเนื้ออ่อนแรง ทำให้เกิดปัญหาในการทำกิจกรรมประจำวัน การเดิน หรือแม้แต่การยืน

-          ร่างกายอ่อนเพลีย การขาดสารอาหารที่จำเป็นอาจนำไปสู่ความเหนื่อยล้า อ่อนแอ ทำให้ผู้สูงอายุไม่อยากขยับร่างกายหรือออกกำลังกาย

-          ความอยากอาหารเปลี่ยนแปลง หรือความอยากอาหารลดลง เป็นอาการที่พบได้บ่อยในคนที่มีภาวะทุพโภชนาการ แต่ในบางคน อาจทำให้รู้สึกหิวมากขึ้นเนื่องจากร่างกายพยายามชดเชยการขาดสารอาหาร

-          สุขภาพผิวหนังแย่ลง ทำให้ผิวแห้ง แตกกร้าน และอาจทำให้เป็นแผลที่ผิวหนังได้

-          ภูมิคุ้มกันลดลง คนที่ขาดสารอาหารจะเสี่ยงต่อการติดเชื้อมากขึ้น เรื่องจากระบบภูมิคุ้มกันที่อ่อนแอลง ทำให้ร่างกายเจ็บป่วยบ่อยและฟื้นตัวช้า

-          ภาวะสูญเสียการรู้คิด มีปัญหาในเรื่องของสมาธิ ความจำ หรือสับสัน

-          ปัญหาช่องปาก ฟันผุ เหงือกอักเสบและอาการเจ็บปากเนื่องจากขาดสารอาหาร

-          ปัญหาทางเดินอาหาร อาการท้องผูก ท้องเสีย ท้องอืด หรือลำไส้แปรปรวน

-          อารมณ์แปรปรวน การขาดอาหารก็อาจทำให้อารมณ์เปลี่ยนแปลงได้ ทั้งรู้สึกรำคาญ วิตกกังวลและซึมเศร้า

สาเหตุที่ทำให้ผู้สูงอายุมีภาวะขาดสารอาหาร

ปัจจัยหลายอย่างที่ทำให้เกิดภาวะสารอาหารในผู้สูงอายุ มักมาจากการที่มีอายุมากขึ้น ร่างกายเริ่มเสื่อมลง การทำงานของร่างกายแย่ลง เช่น

โรคเรื้อรัง

โรคเรื้อรังที่ส่งผลต่อร่างกายที่สามารถทำให้เกิดภาวะขาดสารอาหารได้ เช่น โรคเบาหวาน โรคมะเร็ง โรคหัวใจ ความผิดปกติของทางเดินอาหาร โรคไต โรคเหล่านี้อาจส่งผลต่อการดูดซึมสารอาหาร การเผาผลาญหรือการนำสารอาหารเหล่านั้นไปใช้ประโยชน์ และโรคเรื้อรังบางโรคต้องมีการควบคุมอาหารมาก ทำให้เสี่ยงต่อภาวะขาดสารอาหารเช่นกัน

ปัจจัยทางอายุที่มากขึ้น

ผู้สูงอายุกับภาวะขาดสารอาหาร สามารถเกิดขึ้นได้ง่าย เพราะเมื่ออายุมากขึ้น ร่างกายจะเสื่อมสภาพลงตามเวลา ระบบเผาผลาญแย่ลง สามารถรับประทานอาหารได้น้อยลง และมีความเสี่ยงต่อโรคเรื้อรังอื่น ๆ ได้มากขึ้น

โรคสมองเสื่อม

โรคสมองเสื่อมในผู้สูงอายุ เช่น โรคอัลไซเมอร์ หรือภาวะที่เกี่ยวข้องกับปัญหาความจำ ก็เป็นปัจจัยเสี่ยงในการเกิดภาวะขาดสารอาหารในผู้สูงอายุได้เช่นกัน

ผลข้างเคียงจากการใช้ยา

ยาบางชนิด อาจมีผลข้างเคียงที่สามารถเข้าไประงับความอยากอาหาร เปลี่ยนการรับรู้รสชาติหรือเข้าไปรบกวนการดูดซึมอาหารของร่างกาย ซึ่งอาจไปสู่ภาวะขาดสารอาหารได้

ปัญหาสุขภาพช่องปาก

การดูแลสุขภาพช่องปาก เป็นเรื่องสำคัญอย่างมาก เพราะอาจทำให้เกิดปัญหาการขาดสารอาหารได้ เช่น ฟันผุ โรคเหงือก ปากแห้ง ที่อาจทำให้การเคี้ยวและการกลืนยากขึ้น ทำให้ความอยากอาหารลดน้อยลงด้วยเช่นกัน

สุขภาพจิตใจไม่แข็งแรง

อาจมาจากภาวะซึมเศร้าในผู้สูงอายุ ภาวะวิตกกังวล จากการสูญเสียคนรักหรือคนในครอบครัว หรือปัญหาสุขภาพจิตต่าง ๆ ก็สามารถส่งผลต่อพฤติกรรมการทานอาหารได้ด้วยเช่นกัน

ติดแอลกอฮอล์

การดื่มแอลกอฮอล์ในปริมาณมากเกินไป อาจทำให้มีผลต่อพฤติกรรมการทานอาหารและเลือกทานอาหารที่ไม่ดีต่อร่างกาย นอกจากนี้ การดื่มแอลกอฮอล์ในปริมาณมาก อาจทำให้ระบบย่อยอาหารและการดูดซับสารอาหารในร่างกายแย่ลง

การแก้ปัญหาการขาดอาหารในผู้สูงอายุ ลดโอกาสเกิดโรคร้าย

ภาวะขาดสารอาหารในผู้สูงอายุ สามารถป้องกันได้หลายทาง เช่น

ประเมินโภชนาการแต่ละมื้อเป็นประจำ เพื่อเลี่ยงความเสี่ยงต่อการขาดสารอาหาร การจัดเมนูอาหารให้ครบ 5 หมู่ เรียนรู้วิธีการปรุงอาหารให้อร่อยขึ้น เช่น การรับประทานธัญพืชไม่ขัดสี โปรตีนและไขมันดี รวมถึงผักและผลไม้ที่เป็นประโยชน์ต่อร่างกาย ช่วยให้ผู้สูงอายุสามารถทานอาหารที่มีประโยชน์ เปลี่ยนแปลงน้ำหนักให้อยู่ในเกณฑ์มาตรฐานมากขึ้น

ดูแลจัดการโรคประจำตัวให้ดีขึ้น ผู้สูงอายุมีโรคเรื้อรังหลากหลายที่ส่งผลต่อการรับประทานอาหาร ซึ่งการดูแลโรคเหล่านั้นให้ดี สามารถช่วยแก้ปัญหาการขาดอาหารในผู้สูงอายุได้

จัดการยาที่ผู้สูงอายุรับประทาน เนื่องจากยารักษาโรคต่าง ๆ อาจมีผลข้างเคียงต่อร่างกายที่อาจทำให้ส่งผลต่อการดูดซับสารอาหาร หรือทำให้เปลี่ยนแปลงพฤติกรรมการทานอาหาร ควรปรึกษาแพทย์ผู้เชี่ยวชาญเพื่อจัดการการทานยาให้ดียิ่งขึ้น

ดูแลสุขภาพช่องปาก สุขภาพช่องปากที่แย่ ก็อาจทำให้ผู้สูงอายุรู้สึกไม่อยากทานอาหาร การดูแลสุขภาพช่องปากผู้สูงอายุ เป็นเรื่องสำคัญอย่างมาก การตรวจสุขภาพช่องปากสำหรับผู้สูงอายุจึงเป็นสิ่งสำคัญที่สามารถทำให้ผู้สูงอายุเปลี่ยนแปลงพฤติกรรมการทานอาหารได้

ดูแลปัญหาสุขภาพจิตของผู้สูงอายุ เนื่องจากปัญหาสุขภาพจิตอาจทำให้ผู้สูงอายุไม่อยากอาหารได้ การทำกิจกรรมร่วมกัน พาออกไปใช้ชีวิตข้างนอก หรือการพาผู้สูงอายุเข้าสังคม จะมีส่วนช่วยอย่างมากเช่นกัน

ปรึกษาแพทย์ผู้เชี่ยวชาญ การได้รับการแนะนำจากแพทย์โดยตรง จะทำให้สามารถแก้ปัญหาการขาดสารอาหารของผู้สูงอายุได้อย่างมีประสิทธิภาพที่สุด