โรคอัลไซเมอร์ กับผู้สูงอายุ ความเสี่ยงการเกิดภาวะสมองเสื่อม

ประเทศไทย เช่นเดียวกับหลายประเทศที่กำลังเผชิญกับการก้าวสู่สังคมผู้สูงอายุ นอกจากสภาพสังคมที่เปลี่ยนไปแล้ว ปัญหาการเจ็บป่วยในวัยสูงอายุจะมีมากขึ้น ทั้งโรคเบาหวาน โรคหลอดเลือดและหัวใจ โรคไขข้ออักเสบ รวมถึงโรคต่าง ๆ ที่เกิดจากปัจจัยที่เกี่ยวข้องกับอายุที่มากขึ้น ร่างกายเสื่อมโทรมลง และโรคหนึ่งที่ต้องถูกพูดถึงมากขึ้นคือโรคสมองเสื่อมในผู้สูงอายุอย่างโรคอัลไซเมอร์ ที่สามารถเกิดขึ้นได้กับผู้สูงอายุ อัลไซเมอร์ เกิดจากอะไร สาเหตุและการของโรคสมองเสื่อมในวัยสูงอายุ

อัลไซเมอร์ คืออะไร

อัลไซเมอร์ (Alzheimer’s disease) เป็นโรคสมองเสื่อมชนิดหนึ่งที่พบได้บ่อยที่สุดโดยเฉพาะวัยสูงอายุ และเป็นโรคทางสมองที่ลุกลามขึ้นเรื่อย ๆ โดยเริ่มจากการสูญเสียความทรงจำเล็กน้อย และอาจนำไปสู่การสูญเสียความสามารถในการใช้ชีวิตประจำวัน ความสามารถในการสนธนาและการตอบสนองต่อบุคคลภายนอกและสิ่งแวดล้อมได้ ซึ่งโรคอัลไซเมอร์นี้ จะส่งผลต่อความคิด ความจำ พฤติกรรมและการเข้าสังคม ซึ่งมีผลกระทบอย่างมากในการใช้ชีวิตของผู้ป่วยอัลไซเมอร์ และโรคอัลไซเมอร์นี้จะแย่ลงเรื่อย ๆ ตามเวลา

ในตอนนี้ มีผู้ป่วยโรคสมองเสื่อมทั่วโลกกว่า 55 ล้านคน โดยในทุก ๆ ปีจะมีผู้ป่วยเพิ่มมากขึ้นกว่า 10 ล้านคน กว่า 60-70% ของผู้ป่วยโรคสมองเสื่อม มีสาเหตุมาจากโรคอัลไซเมอร์ ซึ่งโรคสมองเสื่อมนี้ เป็นสาเหตุการเสียชีวิตอันดับ 7 ของผู้สูงอายุ

โรคอัลไซเมอร์ เกิดจากอะไร? อะไรคือปัจจัยความเสี่ยง?

ในปัจจุบัน สาเหตุของโรคอัลไซเมอร์อาจยังไม่สามารถระบุได้อย่างแน่ชัด แต่ปัจจัยความเสี่ยงของโรคอัลไซเมอร์อาจมาจากปัจจัยเหล่านี้

ปัจจัยความเสี่ยงทางอายุ

อายุ คือปัจจัยเสี่ยงสำคัญที่ทำให้เกิดโรคอัลไซเมอร์ สามารถพบได้บ่อยขึ้นในผู้สูงอายุวัย 65 ปีขึ้นไป และโอกาสในการเกิดโรคอัลไซเมอร์จะเพิ่มขึ้น 2 เท่าทุก ๆ 5 ปีหลังจากมีอายุ 65 ปี แต่โรคอัลไซเมอร์ก็สามารถเกิดขึ้นและพัฒนาขึ้นได้ก่อนอายุ 65 เช่นกันแต่พบได้ไม่บ่อยเท่าผู้สูงอายุวัย 60 ปีขึ้นไป การเปลี่ยนแปลงของสมองกับอายุนั้นเกี่ยวข้องกัน เมื่ออายุมากขึ้น เซลล์สมองและการตอบสนองของระบบประสาทจะค่อย ๆ ถูกทำลาย ทำให้สมองบางส่วนหดลง เซลล์สมองค่อย ๆ ตาย อย่างไรก็ตาม อายุ เป็นเพียงปัจจัยความเสี่ยงเท่านั้น ไม่ใช่สาเหตุของโรคสมองเสื่อม และมีผู้สูงอายุหลายคนที่ไม่ได้เป็นผู้ป่วยโรคอัลไซเมอร์หรือโรคสมองเสื่อม

ประวัติครอบครัวและปัจจัยทางกรรมพันธุ์

หลายคนอาจมีความกังวลเกี่ยวกับโรคอัลไซเมอร์ ยิ่งครอบครัวมีประวัติการป่วยโรคอัลไซเมอร์ก็ยิ่งมีความกังวลมากขึ้น แต่การที่ครอบครัวเคยมีผู้ป่วยโรคอัลไซเมอร์ ก็ไม่ได้หมายความว่าเราจะต้องเป็นโรคอัลไซเมอร์อย่างแน่นอน ยีนที่ได้จากพ่อแม่ที่มีคนในครอบครัวเคยเป็นโรคอัลไซเมอร์ อาจเพิ่มความเสี่ยงในการเกิดโรคอัลไซเมอร์ได้จริง แต่โอกาสเสี่ยงที่จะเกิดขึ้นก็มีน้อย ไม่เยอะเท่าปัจจัยทางอายุ แต่บางครอบครัว โรคอัลไซเมอร์อาจมีสาเหตุมาจากการถ่ายทอดทางพันธุกรรมของยีน และความเสี่ยงของการส่งต่อโรคร้ายนี้จะมีสูงกว่าครอบครัวที่ไม่มีประวัติโรคอัลไซเมอร์

โรคเรื้อรังต่าง ๆ

ปัจจัยความเสี่ยงของโรคอัลไซเมอร์ อาจเกิดขึ้นได้กับผู้ป่วยโรคหัวใจและหลอดเลือดได้ด้วยเช่นกัน เช่นโรคหัวใจ โรคความดันโลหิตสูง คอเลสเตอรอลสูง รวมถึงโรคเบาหวานและโรคอ้วนก็เป็นปัจจัยเสี่ยงเช่นกัน

ปัจจัยทางไลฟ์สไตล์และพฤติกรรมในชีวิตประจำวัน

เช่น สูบบุหรี่ พฤติกรรมการทานอาหารที่ไม่ดีต่อร่างกาย ไม่ออกกำลังกาย หลับนอนไม่เป็นเวลาหรือปัญหาผู้สูงอายุนอนทั้งวัน พฤติกรรมเหล่านี้ก็มีความเสี่ยงต่อการเกิดโรคอัลไซเมอร์ได้เช่นกัน

อาการบาดเจ็บที่ศีรษะ

คนที่มีประวัติการบาดเจ็บที่ศีรษะอย่างรุนแรง มีแนวโน้มความเสี่ยงที่จะป่วยเป็นโรคอัลไซเมอร์ได้สูง

ปัจจัยทางสุขภาพจิต

การแยกตัวออกจากสังคม ความเหงาหรือความโดดเดี่ยว ภาวะซึมเศร้าในผู้สูงอายุที่ไม่ได้รับการรักษา อาการวิตกกังวล จะเพิ่มโอกาสในการเกิดโรคอัลไซเมอร์ได้

การสูญเสียการได้ยิน

เมื่อผู้สูงอายุประสาทหูเสื่อม หรืออาการขั้นรุนแรงอย่างการสูญเสียการได้ยิน เป็นปัจจัยเสี่ยงอย่างหนึ่งที่สามารถทำให้เกิดโรคอัลไซเมอร์ได้ อาจมาจากปัจจัยทางสุขภาพจิตและปัจจัยทางระบบประสาทเพิ่มด้วยเช่นกัน

สัญญาณและอาการของโรคอัลไซเมอร์

สัญญาณและอาการของอัลไซเมอร์มักจะพัฒนาออกมาให้เห็นอย่างช้า ๆ และอาการจะแย่ลงเรื่อย ๆ ซึ่งปัจจัยการเกิดขึ้นของโรคอัลไซเมอร์อาจแตกต่างกันออกไป สัญญาณและอาการที่พบได้บ่อยของโรคอัลไซเมอร์ มีอะไรบ้าง? สามารถแบ่งตามระยะได้ดังนี้

ระยะแรก

-          ความจำไม่ดี หลงลืม เป็นอาการช่วงแรกที่พบได้บ่อยในผู้ป่วยโรคอัลไซเมอร์ โดยเฉพาะการลืมสิ่งที่เพิ่งรับรู้ไป เช่น ลืมวันหรือลืมงาน ถามคำถามเดิมบ่อย ต้องพึ่งพาสมุดโน้ตมากขึ้น

-          แก้ปัญหาลำบาก วางแผนไม่ได้ ตัดสินใจไม่ได้ มักเกิดกับการแก้ปัญหาต่าง ๆ ในชีวิตประจำวัน เช่น ทำกิจกรรมที่เคยทำอยู่ปกติไม่ได้ จัดการเงินไม่ได้ เป็นต้น

-          ความสับสนเกี่ยวกับเวลา สถานที่หรือแม้แต่ตัวบุคคล มีปัญหาในการจดจำสถานที่หรือบุคคลที่คุ้นเคย อาจเป็นสมาชิกในครอบครัวหรือคนสนิท

-          อารมณ์และพฤติกรรมเปลี่ยน รู้สึกรำคาญง่าย อารมณ์เสียง่ายและเริ่มหลีกออกจากสังคม

ระยะกลาง

-          ความจำถดถอยรุนแรงมากขึ้น เริ่มลืมตัวเองหรือความทรงจำในอดีต

-          นึกถึงคนที่รู้จัก สถานที่หรือสิ่งของต่าง ๆ ได้ยาก ต้องใช้เวลาคิดนาน

-          มีอาการสับสน งุนงงและเกิดความยากลำบากในการสนธนามากขึ้น

-          พฤติกรรมเปลี่ยนไปจากเดิม เช่น ก้าวร้าวมากขึ้น ใจลอยมากขึ้นหรือเริ่มไม่สนใจสิ่งรอบข้างมากขึ้น

-          มีความบกพร่องในการใช้ชีวิตประจำวัน มีปัญหาในการแต่งตัว อาบน้ำและการรับประทานอาหาร

ระยะรุนแรง

-          สูญเสียความทรงจำแบบสิ้นเชิง

-          พูดไม่รู้เรื่อง ส่งเสียงแปลก ๆ ออกมาแทนการพูดเป็นภาษา

-          สูญเสียการเคลื่อนไหวและการควบคุมกล้ามเนื้อ ทำให้เดิน นั่งหรือกลืนอาหารลำบาก

-          เริ่มมีความเสี่ยงต่อการติดเชื้อมากขึ้น มีภาวะแทรกซ้อนต่าง ๆ เกิดขึ้น

-          ต้องพึ่งพาผู้ดูแลในทุกด้าน ต้องป้อนอาหาร อาบน้ำ หรือให้ผู้ช่วยทำทุกอย่างในชีวิตประจำวัน

จะสังเกตได้ว่า โรคอัลไซเมอร์นั้นจะมีปัจจัยความเสี่ยงที่หลากหลาย ซึ่งแต่ละคนก็มีโอกาสการเป็นโรคอัลไซเมอร์ได้แตกต่างกัน แต่ปัจจัยหนึ่งที่มีเหมือนกันคือเรื่องของอายุที่ไม่สามารถหลีกเลี่ยงได้ นอกจากนี้ สัญญาณและอาการของโรคอัลไซเมอร์ก็มีหลากหลายเช่นเดียวกันและขึ้นอยู่กับแต่ละบุคคล และการดูแลผู้ป่วยอัลไซเมอร์ ก็ต้องได้รับการดูแลอย่างถูกวิธี เพื่อหลีกเลี่ยงความเสี่ยงที่จะเกิดปัญหาแทรกซ้อนจากโรคอัลไซเมอร์ ให้ทั้งผู้ป่วยและผู้ดูแลมีความสุข ปราศจากปัญหาที่อาจเกิดขึ้นได้ทุกเมื่อ นอกจากนี้ การดูแลโรคอัลไซเมอร์ด้วยอาหารเสริมอย่าง เห็ดหลินจือแคปซูล ก็มีส่วนช่วยในการบำรุงประสาท ป้องกันโรคอัลไซเมอร์ และเสริมสร้างความสามารถในการเรียนรู้และจดจำได้อีกด้วยเช่นกัน