โรคเบาหวานขึ้นตากับผู้ป่วยโรคเบาหวาน

โรคเบาหวาน เป็นโรคที่พบบ่อยในวัยสูงอายุ ซึ่งผู้ป่วยโรคเบาหวานมักจะมีความเสี่ยงการเกิดภาวะแทรกซ้อนของโรคเบาหวาน เช่น โรคไตวายเรื้อรัง ปลายประสาทเสื่อม กล้ามเนื้อหัวใจขาดเลือด โรคหลอดเลือดหัวใจ หลอดเลือดสมอง และภาวะแทรกซ้อนทางตาอย่างโรคเบาหวานขึ้นตา ซึ่งเป็นโรคที่มีความเสี่ยงในการสูญเสียการมองเห็นและมีโอกาสเกิดขึ้นสูงในผู้ป่วยโรคเบาหวาน เบาหวานขึ้นตา อาการเป็นอย่างไร มีสาเหตุหรือปัจจัยเสี่ยงอย่างไร ต้องดูแลอย่างไรเพื่อไม่ให้สูญเสียการมองเห็นจากโรคเบาหวานขึ้นตา

โรคเบาหวานขึ้นตา ภัยร้ายส่งต่อจากโรคเบาหวาน เกิดจากอะไร?

จากสถิติเมื่อปี 2022 ผู้ป่วยโรคเบาหวานขึ้นตามีแนวโน้มพุ่งสูงขึ้นทั่วโลก International Diabetes Federation (IDF) ได้คำนวณตัวเลขผู้ป่วยโรคเบาหวาน กว่า 1 ใน 3 ของผู้ป่วยโรคเบาหวานทั่วโลก มีอาการของโรคเบาหวานขึ้นตาเป็นโรคแทรกซ้อน ผู้ป่วยประมาณ 93 ล้านคนทั่วโลก ได้รับผลกระทบนี้ นอกจากนี้ อ้างอิงจาก World Health Organization (WHO) โรคเบาหวานขึ้นตา เป็นโรคหนึ่งที่ทำให้สูญเสียการมองเห็นของคนทั่วโลกกว่า 2.6% และ 4.8% มีข้อบกพร่องทางการมองเห็นระดับปานกลางถึงรุ่นแรง

โรคเบาหวานขึ้นตา (Diabetic retinopathy) เป็นโรคที่ส่งผลกระทบต่อดวงตาที่อาจทำให้เกิดปัญหาการมองเห็นหรืออาจทำให้สูญเสียการมองเห็นอย่างถาวรเมื่อไม่ได้รับการดูแลจากแพทย์ผู้เชี่ยวชาญ และโรคเบาหวานขึ้นตา เป็นโรคแทรกซ้อนอย่างหนึ่งของโรคเบาหวาน ที่เกิดจากระดับน้ำตาลในเลือดสูงจนเข้าไปทำลายหลอดเลือดบริเวณจอตาจนได้รับความเสียหาย 

โรคเบาหวานขึ้นตาจะมีอยู่ 2 ระยะดังนี้

Source: https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/diabetic-retinopathy/symptoms-causes/syc-20371611

1 . เบาหวานขึ้นตาระยะเริ่มแรก ระยะที่ยังไม่มีหลอดเลือดเกิดใหม่ (Non-proliferative diabetic retinopathy) เป็นระยะเริ่มแรกของโรคเบาหวานขึ้นตา ผู้ป่วยโรคเบาหวานหลายคนมักอยู่ในระยะนี้ ซึ่งอาจไม่แสดงอาการหรือมีปัญหาการมองเห็นเล็กน้อย ในระยะเริ่มแรกของโรคนี้ หลอดเลือดจะมีการรั่วไหล ทำให้จอตาบวม หากบริเวณจุดภาพชัด (Macula) มีหลอดเลือดรั่ว ก็อาจทำให้เกิดอาการจุดภาพชัดบวม ซึ่งเป็นสาเหตุหนึ่งของการสูญเสียการมองเห็นของผู้ป่วยโรคเบาหวาน นอกจากนี้ เบาหวานขึ้นตาระยะแรก หลอดเลือดในจอตาอาจปิด ทำให้จุดภาพชัดขาดเลือด ทำให้มีปัญหาด้านการมองเห็นได้ด้วยเช่นกัน และผู้ป่วยระยะจะมีการมองเห็นที่เบลอกว่าปกติ

2 . เบาหวานขึ้นตาระยะก้าวหน้า ระยะที่มีหลอดเลือดเกิดใหม่ (Proliferative diabetic retinopathy) เป็นระยะที่ก้าวหน้ามาจากระยะแรก เกิดขึ้นเมื่อจอตาสร้างหลอดเลือดใหม่ ซึ่งเป็นหลอดเลือดที่ไม่แข็งแรง ซึ่งทำให้เลือดไหลมากขึ้นและไหลเข้าสู่วุ้นตา ถ้าเลือดไหลไม่เยอะ อาจมองเห็นเป็นเงาดำเล็ก ๆ (Floaters) หลายอัน แต่ถ้าเลือดไหลออกมามาก อาจทำให้สูญเสียการมองเห็นได้เช่นกัน  

อาการของโรคเบาหวานขึ้นตา

1.      ภาพเบลอ เป็นอาการที่พบได้บ่อยที่สุดในผู้ป่วยโรคเบาหวานขึ้นตา ซึ่งเกิดจากการที่หลอดเลือดจอตารั่วไหล ทำให้จุดภาพชัดตรงกลางจอตาบวม จนทำให้ภาพเบลอในที่สุด

2.      น้ำวุ้นในตาเสื่อม เห็นเป็นจุดหรือเป็นวุ้นสีดำ สาเหตุเกิดจากเลือดหรือของเหลวไหลเข้าวุ้นในตา ซึ่งจุดดำที่ว่าก็อาจมองเห็นเป็นจุดดำ หยักไย่ หรือเป็นเส้น ซึ่งสามารถมองเห็นได้ง่ายขึ้นเมื่ออยู่ในสภาพแวดล้อมที่สว่าง

3.      ความคงชัดไม่คงที่ เมื่อใดก็ตามที่ไม่สามารถควบคุมระดับน้ำตาลได้ ระดับน้ำตาลที่มากเกินไปอาจทำให้ความชัดของภาพแปรปรวนได้

4.      มองเห็นสียากขึ้น ภาวะเบาหวานขึ้นตา อาจส่งผลต่อการรับรู้สีที่ยากขึ้น อาจเห็นสีจาง หรือเห็นสีสดใสน้อยกว่าปกติ ทำให้แยกเฉดสีได้ยาก

5.      เห็นภาพมืดบางจุด เมื่อโรคเบาหวานขึ้นตาเริ่มพัฒนาขึ้น ก็อาจทำให้เกิดการขาดเลือดของจอตา ทำให้เกิดจุดดำหรือพื้นที่การมองเห็นเป็นสีดำ หรือบริเวณลานสายตาการมองเห็นลดลง (Scotoma)

6.      ปัญหาการมองเห็นในตอนกลางคืน และสภาพแวดล้อมที่มีแสงน้อย

7.      สูญเสียการมองเห็น เมื่อมีอาการป่วยโรคเบาหวานขึ้นตามากขึ้นและระยะเวลานานขึ้นและไม่ได้รับการดูแลรักษาจากแพทย์ ก็สามารถทำให้สูญเสียการมองเห็นถาวรได้

 

ปัจจัยเสี่ยงโรคเบาหวานขึ้นตา มีอะไรบ้าง?

ผู้ป่วยโรคเบาหวานทุกประเภท มีความเสี่ยงต่อการเกิดโรคเบาหวานขึ้นตา ความเสี่ยงจะมากขึ้น จะขึ้นอยู่กับ

ระยะเวลาของโรคเบาหวาน ยิ่งเป็นนาน ก็ยิ่งมีความเสี่ยงมากยิ่งขึ้น

ดูแลระดับน้ำตาลในเลือดไม่ดี ยิ่งระดับน้ำตาลในเลือดสูง ก็ยิ่งมีความเสี่ยงในการเกิดโรคเบาหวานขึ้นตา

ประเภทของโรคเบาหวาน เบาหวานประเภท 1 อาจเกิดโรคเบาหวานขึ้นตาได้ไวกว่าเบาหวานประเภท 2 เนื่องจากระยะเวลาในการป่วยเป็นโรคเบาหวานก่อนวัยสูงอายุ

ความดันโลหิตสูง ยิ่งความดันโลหิตสูง ก็มีโอกาสเสี่ยงในการเข้าไปทำลายหลอดเลือดในจอตา และมีความเสี่ยงโรคแทรกซ้อนมากขึ้น

คอเลสเตอรอลสูง ระดับไขมันที่ผิดปกติ รวมถึงไขมันเลวและไตรกลีเซอไรด์ที่อยู่ในระดับสูง มีความเกี่ยวข้องกับความเสี่ยงในการเกิดโรคเบาหวานขึ้นตาได้

การตั้งท้อง หญิงตั้งครรภ์ที่เป็นเบาหวาน มีความเสี่ยงเพิ่มขึ้นที่จะเป็นโรคเบาหวานขึ้นตา เนื่องจากการเปลี่ยนแปลงของฮอร์โมนและความผันผวนของระดับน้ำตาลในเลือดระหว่างตั้งครรภ์

สูบบุหรี่ ทั้งควันบุหรี่มือ 1 และมือ 2 จะมีความเสี่ยงในการเกิดโรคเบาหวานขึ้นตามากขึ้น ซึ่งการสูบบุหรี่ สามารถทำลายหลอดเลือดและมีผลต่อจอตา

โรคไตจากเบาหวาน ซึ่งเป็นโรคแทรกซ้อนจากโรคเบาหวานเช่นกัน

กรรมพันธุ์ หากคนในครอบครัวมีประวัติการเป็นโรคเบาหวานขึ้นตา ก็อาจมีความเสี่ยงเช่นเดียวกัน

 

การป้องกัน เพื่อลดความเสี่ยงเบาหวานขึ้นตา

การลดความเสี่ยงโรคเบาหวานขึ้นตา สำหรับผู้ป่วยโรคเบาหวาน สามารถทำได้ด้วยการควบคุมโรคเบาหวานที่เป็นและเปลี่ยนไลฟ์สไตล์ ดูแลสุขภาพร่างกายมากยิ่งขึ้น

-          ควบคุมระดับน้ำตาลในเลือด เพื่อป้องกันและลดความเสี่ยงเบาหวานขึ้นตา โดยการตรวจสอบระดับน้ำตาลในเลือดอย่างสม่ำเสมอตามคำแนะนำของแพทย์ รับประทานอาหารที่ดีต่อร่างกาย เลือกทานอาหารลดน้ำตาลในเลือด รับประทานยารักษาโรคเบาหวานหรืออินซูลินอย่างตรงเวลาตามที่แพทย์แนะนำ

-          ควบคุมความดันโลหิตและคอเลสเตอรอล ให้อยู่ในระดับที่ดี นอกจากจะลดความเสี่ยงต่อโรคเบาหวานกำเริบและโรคเบาหวานขึ้นตาแล้ว ยังทำให้สุขภาพร่างกายแข็งแรงด้วยรวมถึงการออกกำลังกายลดคอเลสเตอรอลก็เป็นสิ่งจำเป็นเช่นกัน

-          เลิกบุหรี่ บุหรี่มีความเสี่ยงต่อการเป็นโรคเบาหวานขึ้นตาและส่งผลเสียต่อสุขภาพอย่างมาก ควรเลิกบุหรี่และพยายามหลีกเลี่ยงควันมือ 2

-          เข้ารับการตรวจตาเป็นประจำ สามารถทำให้รู้ได้ว่าเบาหวานขึ้นตาหรือไม่ การตรวจตาเป็นประจำนั้นเป็นสิ่งจำเป็นมากสำหรับผู้ป่วยโรคเบาหวาน เพราะการรับรู้โรคเบาหวานขึ้นตาที่เร็ว จะช่วยลดโอกาสการสูญเสียการมองเห็นได้

-          ดูแลสุขภาพมากขึ้น เปลี่ยนไลฟ์สไตล์ของตัวเองเพื่อลดความเสี่ยงต่อภาวะเบาหวานขึ้นตา เช่น การรับประทานอาหารที่ดีต่อสุขภาพ ครบโภชนาการ ออกกำลังกายอย่างสม่ำเสมอ 30 นาทีต่อวัน 5 วันต่อสัปดาห์ ควบคุมน้ำหนักให้อยู่ในเกณฑ์มาตรฐาน ลด ละ เลิกดื่มแอลกอฮอล์ เพราะการบริโภคแอลกอฮอล์มากเกินไป อาจทำให้มีความเสี่ยงทั้งโรคเบาหวานขึ้นตาและโรคแทรกซ้อนอื่น ๆ ได้มากขึ้น

-          ดูแลโรคประจำตัวอื่น ๆ ให้ดี เช่น โรคไต โรคหัวใจและหลอดเลือด การดูแลโรคที่เป็น จะลดความเสี่ยงการเกิดโรคแทรกซ้อนได้ดียิ่งขึ้น

 

ภาวะเบาหวานขึ้นตา สามารถเกิดขึ้นได้กับผู้ป่วยโรคเบาหวาน และยิ่งเกิดขึ้นได้ง่ายขึ้นกับผู้สูงอายุที่ร่างกายเสื่อมถอย การดูแลโรคเบาหวาน โรคหัวใจและสุขภาพร่างกายให้ดี จะมีส่วนช่วยอย่างมากในการลดความเสี่ยงและป้องกันโรคเบาหวานขึ้นตา ซึ่งต้องได้รับการดูแลและใส่ใจเป็นพิเศษ