เบื่ออาหาร อาการ สาเหตุ และวิธีแก้

ภาวะเบื่ออาหาร สามารถเกิดได้ทุกวัยก็จริง แต่ปัญหานี้ส่วนใหญ่แล้วจะพบได้บ่อยในวัยสูงอายุ ซึ่งเป็นวัยที่เสี่ยงต่อการเกิดปัญหาสุขภาพในหลายด้าน เช่น ภาวะปากแห้ง น้ำลายน้อย ทำให้อาการเบื่ออาหารของผู้สูงอายุเป็นปัญหาอย่างหนึ่งที่ต้องได้รับการดูแลและแก้ไขอย่างจริงจัง หากกำลังมีปัญหานี้ หรือผู้สูงอายุใกล้เคียงกำลังมีอาการที่เหมือนกับว่ากำลังเบื่ออาหาร จำเป็นต้องรู้อาการ สาเหตุ และวิธีการแก้อาการเบื่ออาหารอย่างจริงจัง เพื่อเลี่ยงปัญหาแทรกซ้อนที่อาจตามมาได้

เบื่ออาหาร อาการเป็นอย่างไร?

อาการของภาวะเบื่ออาหาร อาจมาจากสาเหตุที่หลากหลาย ทั้งทางร่างกายและสภาพจิตใจ ส่วนอาการของภาวะเบื่ออาหารที่พบได้บ่อยในวัยสูงอายุ จะมีดังนี้

-          น้ำหนักลด และเป็นการลดน้ำหนักแบบไม่ได้ตั้งใจ เนื่องจากการรับประทานอาหารที่ลดน้อยลง เมื่อมีภาวะเบื่ออาหาร

-          อ่อนเพลีย ไม่มีแรง เนื่องจากการได้รับสารอาหารที่ไม่เพียงพอ ร่างกายไม่สามารถเปลี่ยนเป็นพลังงานได้ ทำให้ร่างกายรู้สึกเหนื่อยง่าย อ่อนเพลีย ไม่มีแรง

-          ภาวะขาดสารอาหาร การทานอาหารที่ลดลงจากภาวะเบื่ออาหาร อาจส่งผลให้เกิดการขาดวิตามินและแร่ธาตุที่จำเป็น ซึ่งอาจนำไปสู่ปัญหาสุขภาพต่าง ๆ ได้ โดยเฉพาะปัญหาสุขภาพในวัยสูงอายุ

-          อารมณ์แปรปรวน ภาวะเบื่ออาหารอาจมาพร้อมกับภาวการณ์เปลี่ยนแปลงทางอารมณ์ เช่น มีอารมณ์หงุดหงิดง่าย อาจมีอาการซึมเศร้าอยู่ด้วยเช่นกัน

-          มีปัญหาท้องไส้ ผู้สูงอายุบางคนอาจมีปัญหาเกี่ยวกับทางเดินอาหาร เช่น ท้องอืด ท้องเสีย ซึ่งนำไปสู่ภาวะเบื่ออาหารได้

-          การรับรู้ลดลง การขาดสารอาหารจากภาวะเบื่ออาหาร จะสามารถทำให้การรับรู้ในวัยสูงอายุลดลงได้  

-          เลี่ยงสังคมมากขึ้น เนื่องจากภาวะเบื่ออาหาร ซึ่งการทานอาหารโดยเฉพาะมื้อเย็นจะเป็นส่วนสำคัญของการเข้าสังคมครอบครัว

-          ปัญหาช่องปาก เช่น ปวดฟัน ปวดเหงือก หรือมีปัญหาที่ทำให้การทานอาหารยากลำบาก ก็ส่งผลให้เกิดภาวะเบื่ออาหารได้เช่นกัน

สาเหตุของอาการเบื่ออาหาร ในวัยสูงอายุ

สาเหตุของภาวะเบื่ออาหาร สามารถเกิดขึ้นได้จากหลากหลายปัจจัย ดังนี้

-          โรคต่าง ๆ ไม่ว่าจะเป็นโรคเกี่ยวกับทางเดินอาหาร เช่น โรคกระเพาะอาหารอักเสบ โรคกรดไหลย้อน โรคเรื้อรัง เช่น โรคมะเร็ง โรคไต โรคตับ รวมถึงภาวะผิดปกติทางฮอร์โมน อย่างฮอร์โมนต่อมไทรอยด์ และสภาวะทางระบบประสาท อย่างโรคสมองเสื่อมหรือโรคพาร์กินสัน เป็นต้น

-          การใช้ยาบางชนิด สำหรับผู้สูงอายุที่มีอาการป่วย การทานยาบางชนิดก็อาจมีผลข้างเคียงที่ทำให้เกิดภาวะเบื่ออาหารได้ เช่น ยาแอนติไบโอติก ยารักษาจากคีโม ยารักษาความดันโลหิต ยาที่ใช้รักษาโรคซึมเศร้า หรือยาแก้ปวดบางชนิด เป็นต้น

-          ปัญหาสุขภาพช่องปาก ภาวะปากแห้งในผู้สูงอายุ การเคี้ยวลำบากจากปัญหาโรคเหงือก กราม หรือฟัน ทำให้การเคี้ยวอาหารค่อนข้างยากและเจ็บ ปัญหาสุขภาพช่องปากเหล่านี้ทำให้ความอยากอาหารลดลง นำไปสู่ภาวะเบื่ออาหารได้

-          อาการซึมเศร้า วิตกกังวล ความรู้สึกเหล่านี้อาจทำให้เกิดปัญหาสุขภาพได้หลายด้าน ยิ่งความรู้สึกเหล่านี้หนักขึ้นเท่าไหร่ ก็อาจส่งผลต่อภาวะเบื่ออาหารได้เท่านั้น นอกจากนี้ อาการซึมเศร้าก็อาจส่งผลทำให้เกิดปัญหาการหลับนอน ปัญหาด้านความจำและการรับรู้ได้อีกด้วย

-          ภาวะร่างกายขาดน้ำ ซึ่งเป็นภาวะหนึ่งที่สามารถเกิดได้ง่ายกับผู้สูงอายุ อาจมีปัจจัยเสี่ยงมาจากการทานยา หรือภาวะหลงลืม หรือเป็นคนที่ดื่มน้ำน้อยอยู่แล้ว

วิธีแก้อาการเบื่ออาหาร ในวัยสูงอายุ 7 วิธี

ภาวะเบื่ออาหารในผู้สูงอายุ สามารถแก้ได้ด้วยหลากหลายวิธีและต้องใช้เวลา สิ่งที่ควรทำเมื่อรู้สึกว่าตัวเองมีภาวะเบื่ออาหารหรือคนในครอบครัวของเรามีภาวะนี้ คือ

1 . ปรึกษาแพทย์ผู้เชี่ยวชาญเป็นอันดับแรก

เพื่อให้แน่ใจได้ว่า ภาวะเบื่ออาหารนี้ มีความเกี่ยวข้องอย่างไรกับโรคที่เป็นอยู่ หรือยาตัวไหนที่กำลังใช้แล้วส่งผลข้างเคียงทำให้เกิดภาวะเบื่ออาหารบ้าง การจัดการโรคเรื้อรังที่เป็นอยู่ และการปรับเปลี่ยนยาที่ส่งผล จะเป็นก้าวแรกที่ดีที่จะสามารถแก้ไขปัญหาภาวะเบื่ออาหารได้

2 . รับประทานอาหารที่มีสารอาหารมาก และทานอาหารไม่เยอะจนเกินไป

แทนที่จะทานอาหาร 3 มื้อปกติ ลองเปลี่ยนเป็นการทานอาหารมื้อเล็ก ๆ ที่มีสารอาหารครบถ้วนตลอดทั้งวัน หรือแบ่งเป็น 6 มื้อ หรือ 8 มื้อตลอดวัน เพื่อให้ร่างกายได้รับพลังงานที่เหมาะสมในแต่ละวัน ไม่มากไม่น้อยจนเกินไป อาจทานอาหารว่างที่เป็นผลไม้บ่อย ๆ เช่น ผลไม้ตระกูลเบอร์รี อะโวคาโดที่มีไขมันดีสูง เป็นต้น

3 . ทำให้อาหารดูน่าทาน เพิ่มความดึงดูด

เมนูอาหารในแต่ละมื้อ แต่ละวันไม่ควรซ้ำกัน ควรปรับเปลี่ยนเมนูอาหารเพื่อไม่ให้รู้สึกเบื่อ ใช้เครื่องปรุงที่หลากหลาย ทำเมนูอาหารหลากหลาย ให้ดูน่าสนใจ น่าดึงดูด นอกจากนี้ก็ผสมผสานผักและผลไม้ที่มีสีสันหลากหลาย เพื่อให้โต๊ะอาหารน่านั่ง น่าดึงดูดยิ่งขึ้น

4 . ทำให้สภาพแวดล้อมบนโต๊ะอาหารน่านั่งมากขึ้น

ผู้เขียนมักจะทานข้าวคนเดียวเป็นประจำ บางครั้งก็ทำให้รู้สึกเหงาได้เหมือนกัน เมื่อได้รับประทานอาหารพร้อมกับครอบครัว เพื่อนฝูง หรือได้พบปะสังสรรค์ ทำให้ความรู้สึกเหงานั้นหายไป อีกทั้งยังทำให้การทานอาหารพร้อมกันเป็นประสบการณ์ที่สนุกสนาน และมีส่วนร่วมกันมากขึ้น

5 . ดูแลสุขภาพช่องปาก

ปรึกษาทันตแพทย์ ตรวจสุขภาพช่องปากเป็นประจำ เพื่อการดูแลสุขภาพช่องปากผู้สูงอายุที่อาจเกิดโรคช่องปากต่าง ๆ เช่น โรคเหงือก ฟันผุ ปัญหาฟันปลอม หรือปัญหาปากแห้งที่พบเห็นได้ในวัยสูงอายุ ทั้งนี้ก็ควรเลือกรับประทนาอาหารที่อ่อน เคี้ยวง่าย หากผู้สูงอายุมีปัญหาช่องปาก จะทำให้สามารถเคี้ยวอาหารได้ง่ายขึ้น

6 . ออกกำลังกายเป็นประจำ

ควรออกกำลังกายแบบเบาถึงระดับปานกลาง เช่น การเดิน ยืดกล้ามเนื้อ ออกกำลังกายบนเก้าอี้ การออกกำลังกายจะช่วยให้เกิดการกระตุ้นความอยากอาหาร ควรออกกำลังกายเป็นประจำ อย่างน้อย 5 วัน วันละ 30 นาที

7 . ดื่มน้ำเป็นประจำ อย่าให้ร่างกายขาดน้ำ

พยายามอย่าให้ร่างกายขาดน้ำ เพราะเป็นส่วนหนึ่งที่ทำให้เกิดภาวะเบื่ออาหาร และมีอาหารหลายอย่างที่มีส่วนของน้ำเยอะ เช่น ผักบางชนิด ผลไม้หลายชนิด เช่น สตรอวเบอร์รี และผลไม้หลายชนิด รวมถึงผักกาด ผักกาดหอม แครอท หัวไชเท้า เป็นต้น

หยุดความเบื่ออาหาร เพื่อสุขภาพโดยรวมที่ดีขึ้น

ภาวะเบื่ออาหาร เป็นภาวะอย่างหนึ่งที่เกิดขึ้นได้ง่ายในวัยผู้สูงอายุมากกว่าวัยอื่น ๆ เมื่อมีภาวะนี้เกิดขึ้น ก็ต้องดูแลและแก้ไขอย่างตรงไปตรงมา เพื่อเลี่ยงและชะลอความเสี่ยงต่อการเกิดโรคแทรกซ้อนจากภาวะเบื่ออาหาร และสามารถทานอาหารได้อย่างมีความสุข