ปัญหาการหลับนอนในผู้สูงอายุ

เมื่ออายุมากขึ้น ปัญหาการหลับนอนก็มีมากขึ้นเช่นกัน โดยเฉพาะในวัยสูงอายุที่ส่วนใหญ่มีปัญหานี้ติดตัว มักจะมีอาการนอนไม่ค่อยหลับในเวลากลางคืนหรือเวลานอน สาเหตุอาจเป็นเพราะโรคบางโรค หรือความเจ็บป่วยทางร่างกายที่ทำให้เป็นอุปสรรคในการนอน เช่น อาการปวดข้อกลางดึก ปวดปัสสาวะบ่อยจนต้องลุกเข้าห้องน้ำ อาจเป็นเพราะผลข้างเคียงของยาหรือโรคประจำตัวจนกลายเป็นเรื่องธรรมดาสำหรับผู้สูงอายุ ปัญหาการนอนในตอนกลางคืนก็กลายเป็นสาเหตุหนึ่งที่ทำให้ผู้สูงอายุนอนทั้งวัน ซึ่งอาจส่งผลเสียต่อสุขภาพเป็นอย่างมากเช่นกัน

สาเหตุที่ทำให้ผู้สูงอายุมีปัญหาการหลับนอน ทำให้นอนทั้งวัน คืออะไร?

ผลข้างเคียงจากการทานยาหลายชนิดหรือการใช้ยาฟุ่มเฟือย

การรับประทานยาต่าง ๆ ในผู้สูงอายุที่มีโรคประจำตัวหลากหลาย ก็อาจเป็นส่วนหนึ่งที่ทำให้เกิดปัญหาการนอนที่ดีต่อสุขภาพได้ เช่น ยาเบต้า บล็อกเกอร์ ที่ใช้รักษาความดันโลหิตสูง หรือโรคภาวะหัวใจเต้นผิดปกติ ยาพ่นขยายหลอดลม ยาแก้อักเสบ ยาแก้คัดจมูก ยาขับปัสสาวะ หรือยาที่ใช้รักษาโรคหัวใจและหลอดเลือด ระบบประสาท ระบบทางเดินอาหาร และยาที่ใช้รักษาจิตเวช ซึ่งการทานยาในลักษณะนี้ก็เป็นการใช้ยาฟุ่มเฟือย (Polypharmacy) ที่เพิ่มมากขึ้นและกลายเป็นเรื่องธรรมดาสำหรับผู้สูงอายุ โดยที่ไม่มีความกังวลถึงผลข้างเคียง ซึ่งต้องได้รับการดูแลอย่างจริงจัง เพราะการทานยาฟุ่มเฟือยก็เป็นสาเหตุหลักที่ทำให้ผู้สูงอายุมีปัญหาการหลับนอน

โรคและความเจ็บป่วย

ผู้สูงอายุมักประสบปัญหาสุขภาพ ไม่ว่าจะเป็นความเจ็บปวดที่เกิดจากโรคข้อเข่าเสื่อม โรคทางปอด โรคหัวใจ โรคเกี่ยวกับประสาท หรือโรคทางสมอง ซึ่งโรคเหล่านี้ทำให้ผู้สูงอายุมีปัญหาการหลับนอนมากขึ้นในเวลานอน ซึ่งมีการวิจัยรายงานปัญหาเกี่ยวกับการนอนหลับ จะมีความสัมพันธ์และมีผลกระทบอย่างมากในผู้ป่วยสุขภาพและโรคซึมเศร้า การศึกษารายงานว่า ผู้ป่วยที่มีปัญหาการนอน ในผู้สูงอายุ 81% ที่ป่วยโรคไขข้อเสื่อม 85% เจ็บป่วยเรื้อรัง และ 33% ของผู้ป่วยโรคเบาหวาน จะมีปัญหาในการนอน นอกจากนี้ ผู้ที่มีอายุ 65 ปีขึ้นไปที่มีโรคประจำตัว เช่น โรคหัวใจ โรคปอด และผู้ป่วยภาวะซึมเศร้า ก็มีปัญหาการในการหลับนอนเช่นเดียวกัน

อาการซึมเศร้าและความทุกข์ทางจิตใจ

อาการซึมเศร้า อาการวิตกกังวล เกิดขึ้นได้กับคนทุกวัยโดยเฉพาะวัยสูงอายุ โดยอาการซึมเศร้านั้นอาจมาจากหลากหลายปัจจัย เช่น การสูญเสียคนในครอบครัว สูญเสียคู่รัก หรือเหตุการณ์ต่าง ๆ ที่ทำร้ายจิตใจจนก่อให้เกิดอาการซึมเศร้า ซึ่งอาจทำให้กลายเป็นปัญหาที่ใหญ่ขึ้นอย่างอาการนอนไม่หลับในเวลานอน (Insomnia) ซึ่งมีการวิจัยออกมาว่า อาการซึมเศร้ากับอาการนอนไม่หลับในเวลานอนนั้นมีความสัมพันธ์ซึ่งกันและกัน ความรู้สึกเศร้าอาจคาดการณ์อาการนอนไม่หลับได้ และอาการนอนไม่หลับในเวลานอนนี้ก็เป็นผลจากอาการซึมเศร้าเช่นกัน และมีการศึกษาว่า กลุ่มผู้สูงอายุกว่า 2,000 กลุ่ม ว่าผู้ที่มีอาการซึมเศร้า มักจะมีปัญหากับการนอนมาก

ภาวะนอนไม่หลับตอนกลางคืน

ภาวะนอนไม่หลับนอนกลางคืน ก็เป็นสาเหตุหลักที่ทำให้ผู้สูงอายุนอนทั้งวัน ซึ่งกว่า 40-50% ในผู้สูงอายุที่มีอายุ 60 ปีขึ้นไปจะพบปัญหาการนอนไม่หลับ และมากขึ้นเรื่อย ๆ ในวัยสูงอายุที่มีอายุ 65 ปีขึ้นไป ภาวะนอนไม่หลับตอนกลางคืน อาจมีสาเหตุมาจากการตื่นกลางดึก เนื่องจากโรคและอาการต่าง ๆ ที่ส่งผลต่อการนอน  นอกจากนี้ ภาวะนอนไม่หลับ อาจเกิดขึ้นกับผู้หญิงได้มากกว่าผู้ชาย

โรคการนอนผิดเวลา

เกิดจากนาฬิกาชีวภาพ (Circadian rhythm) ผิดเพี้ยน เนื่องจากอายุที่มากขึ้น อวัยวะต่าง ๆ เริ่มเสื่อมลง เช่น สมอง เมลาโทนินในร่างกายที่ลดลงซึ่งมีผลอย่างมากกับการหลับนอน รวมถึงปัจจัยที่เกิดจากโรคต่าง ๆ ที่อาจทำให้เวลานอนผิดเพี้ยน ทำให้นาฬิกาชีวภาพเปลี่ยนไป ส่งผลให้ผู้สูงอายุมีโอกาสนอนในเวลาที่ผิดปกติ

เมื่อคนวัยสูงอายุนอนทั้งวัน จะส่งผลเสียอย่างไรต่อร่างกาย

เมื่อผู้สูงอายุนอนทั้งวัน หรือนอนไม่ถูกเวลา อาจทำให้เกิดความเสี่ยงต่อโรคหัวใจ โรคอ้วน โรคเบาหวาน รวมถึงทำให้มีโอกาสเสี่ยงต่อโรคทางจิต เช่นโรคซึมเศร้า วิตกกังวล นอกจากนี้อาจทำให้การรับรู้ลดลง เฉื่อยชา และมีโอกาสเป็นโรคทางประสาท เช่น โรคสมองเสื่อม และโรคอัลไซเมอร์

จะแก้ปัญหาอย่างไร เมื่อคนสูงวัยนอนนาน นอนทั้งวัน

จะสังเกตได้ว่า หากผู้สูงอายุนอนทั้งวัน สามารถส่งผลเสียต่อร่างกายได้มากมาย และเสี่ยงต่อการเกิดโรคเรื้อรังต่าง ๆ อีกด้วยเช่นกัน แต่ปัญหาคนสูงวัยนอนทั้งวันที่เกิดจากสาเหตุหลากหลายปัจจัย ก็สามารถแก้ไขได้เช่นกัน เช่น

ปรับสภาพแวดล้อมในการนอน

ซึ่งสามารถช่วยให้ร่างกายสร้างเมลาโทนิน สารที่ช่วยทำให้ร่างกายหลับในเวลากลางคืน ซึ่งสามารถปรับสภาพแวดล้อมการนอนให้เหมาะสม แสงไม่ควรสว่างจนเกินไปเพราะจะไปทำลายกระบวนการสร้างเมลาโทนินในร่างกาย ภายในห้องนอนต้องเงียบและมืดพอในการนอนหลับ จัดเตียงให้เหมาะกับการนอน

กำหนดเวลานอนปกติของตัวเองให้ไม่เกิน 4 ทุ่ม

การนอนในเวลาปกติอย่างต่อเนื่อง สามารถช่วยให้ปัญหาการหลับนอนดีขึ้นได้ โดยการนอนเวลาเดิม ตื่นเวลาเดิม หากผู้สูงอายุเป็นคนนอนดึก ควรจัดการเวลาให้ดีขึ้น นอนเร็วกว่าเดิม และที่สำคัญ ควรเลี่ยงการนอนกลางวัน

ปรับการทานยาให้ไม่ฟุ่มเฟือย

อย่างที่กล่าวไว้ข้างต้น ปัญหาการนอนผิดเวลาหรือนอนทั้งวันก็อาจเกิดจากปัจจัยจากการรับประทานยาอย่างฟุ่มเฟือย ทานยาหลายอย่างจนเกินไป สามารถแก้ไขปัญหานี้ได้โดยการปรึกษาแพทย์ประจำตัวหรือแพทย์ผู้เชี่ยวชาญด้านการนอนหลับ เพื่อให้ได้ข้อสรุปสำหรับการหลับนอนที่ดีขึ้น

ปรับอาหารการกินให้ดีขึ้น

อาหารการกินและการหลับนอนก็มีส่วนด้วยเช่นกัน ไม่ควรรับประทานอาหารที่ย่อยยาก หรือรับประทานอาหารที่มีปริมาณมากจนเกินไป ไม่ทานอาหารช่วงก่อนนอน หลีกเลี่ยงเครื่องดื่มที่มีคาเฟอีน เลี่ยงอาหารที่มีน้ำตาลสูงและอาหารรสจัด ไม่ควรดื่มน้ำปริมาณมากเกินไปก่อนเข้านอน ควรเลี่ยงการดื่มเครื่องดื่มที่มีแอลกอฮอล์ นอกจากนี้ การเลือกรับประทานอาหารเสริมอย่างเห็ดหลินจือแคปซูล ก็มีส่วนช่วยทำให้การหลับนอนดีขึ้น ปรับสมดุลฮอร์โมนในร่างกาย รวมถึงสามารถชะลอการเสื่อมสภาพของเซลล์ต่าง ๆ ในร่างกายได้ด้วยเช่นกัน

ออกกำลังกายมากขึ้น

การออกกำลังกายก็มีส่วนช่วยให้หลับนอนเป็นเวลาได้ดียิ่งขึ้น โดยเฉพาะผู้สูงอายุที่นอกจากการออกกำลังกายจะไม่ช่วยแค่การหลับนอน ยังช่วยเสริมสร้างกระดูกและกล้ามเนื้อ บำรุงหัวใจและหลอดเลือด ลดความเสี่ยงการเกิดโรคได้ดี ทำให้ร่างกายสร้างภูมิต้านทาน

ปรึกษาแพทย์ผู้เชี่ยวชาญ

เนื่องจากสาเหตุการนอนทั้งวันหรือนอนไม่ตรงเวลานั้นมีด้วยกันหลากหลายปัจจัยตามที่ได้กล่าวอธิบายไว้ข้างต้น ซึ่งบางสาเหตุอาจมาจากโรคประจำตัว โรคทางสุขภาพจิตใจ รวมถึงผลข้างเคียงของการทานยา การปรึกษาแพทย์เพื่อแก้ปัญหาการนอนหลับให้ดียิ่งขึ้น ก็เป็นสิ่งที่ไม่อาจเลี่ยงได้