ความทรงจำ การรับรู้ สิ่งที่ไม่มีใครอยากสูญเสีย

ประสบการณ์และช่วงเวลาในชีวิตจะถูกเก็บเป็นความทรงจำ ซึ่งเป็นสิ่งที่ล้ำค่ามากสำหรับทุกคน และแน่นอนว่าไม่มีใครอยากสูญเสียสิ่งดี ๆ แบบนี้ไป แต่เมื่อเข้าสู่ช่วงสูงวัย ผู้สูงอายุหลายคนมีโอกาสและความเสี่ยงในการเกิดโรคสมองเสื่อม ซึ่งนอกจากความทรงจำที่หายไปแล้ว การรับรู้และความสามารถในการใช้ชีวิตก็จะเลือนหายไปด้วย สัญญาณของโรคสมองเสื่อมในผู้สูงอายุ มีอะไรบ้าง อาการเป็นอย่างไร และมีวิธีการชะลอความเสี่ยงโรคสมองเสื่อมอย่างไรบ้าง

โรคสมองเสื่อม ภัยร้ายในวัยสูงอายุ

ภาวะสมองเสื่อม เป็นคำที่ใช้อธิบายกลุ่มอาการที่สูญเสียความสามารถทางด้านความจำ การคิด การรับรู้ การตัดสินใจ ภาษาการพูดผิดเพี้ยน และความสามารถในการใช้ชีวิตประจำวัน ซึ่งภาวะสมองเสื่อมจะเกิดขึ้นในวัยสูงอายุและอาการจะแย่ขึ้นเรื่อย ๆ แต่ก็ไม่ใช่ว่าผู้สูงอายุจะเกิดภาวะโรคสมองเสื่อมได้ทุกคน

ผู้ป่วยภาวะสมองเสื่อมบางคนไม่สามารถควบคุมอารมณ์ได้ และพฤติกรรม บุคลิกภาพต่าง ๆ ก็อาจเปลี่ยนไปตามอาการ

การสูญเสียความทรงจำ ก็อาจเป็นอาการช่วงแรกอย่างหนึ่งของโรคสมองเสื่อม แต่การสูญเสียความทรงจำอย่างเดียว ไม่สามารถตีความได้ว่าเป็นผู้ป่วยโรคสมองเสื่อม ซึ่งสาเหตุหลักของโรคสมองเสื่อมในผู้สูงอายุคือโรคอัลไซเมอร์ (Alzheimer) ซึ่งผู้ป่วยโรคสมองเสื่อมบางคนก็อาจมีสาเหตุแตกต่างกันไป

ในปัจจุบัน มีผู้ป่วยโรคสมองเสื่อมมากกว่า 55 ล้านคนทั่วโลก กว่า 60-70% ของผู้ป่วยโรคสมองเสื่อม มีสาเหตุมาจากโรคอัลไซเมอร์ และโรคสมองเสื่อม เป็นโรคอันดับ 7 ที่เป็นสาเหตุที่ทำให้ผู้สูงอายุทั่วโลกเสียชีวิต

โรคสมองเสื่อม เป็นโรคธรรมดาที่เกิดขึ้นในผู้สูงอายุหรือไม่?

โรคสมองเสื่อม ไม่ใช่โรคธรรมดาที่เป็นส่วนหนึ่งของอายุที่มากขึ้น ผู้สูงอายุหลายคนใช้ชีวิตโดยไม่มีอาการหรือภาวะสมองเสื่อม ซึ่งผู้สูงอายุที่อายุมากขึ้นจะมักมีอาการอื่น ๆ ที่เกิดจากความเสื่อมของร่างกาย เช่น กล้ามเนื้อไม่แข็งแรงเท่เดิม กระดูกพรุนในผู้สูงอายุ ปัญหาหลอดเลือดและหัวใจ รวมถึงการสูญเสียความทรงจำจากอายุที่มากขึ้น

สัญญาณและอาการของโรคสมองเสื่อม

การเปลี่ยนแปลงทางอารมณ์และพฤติกรรมบางอย่างอาจเกิดขึ้นได้ก่อนที่จะมีอาการสูญเสียความทรงจำ ซึ่งอาการเหล่านี้จะแย่ลงเรื่อย ๆ จนผู้ป่วยโรคสมองเสื่อมต้องการคนช่วยเหลือในชีวิตประจำวัน

อาการเริ่มต้นของโรคสมองเสื่อม

-          ขี้ลืม ลืมง่ายทั้ง ๆ ที่เพิ่งเกิดไม่นาน

-          ทำของหาย หรือวางของผิดที่

-          หลงทางเมื่อเดินหรือขณะขับรถ

-          รู้สึกสับสน แม้จะอยู่ในพื้นที่คุ้นเคย

-          จำเวลาไม่ได้

-          มีปัญหาในการตัดสินใจและการแก้ปัญหา

-          มีปัญหากับการสนธนาหรือหาคำมาพูดไม่ได้

-          เริ่มทำกิจกรรมที่คุ้นเคยไม่ได้ ทำยากกว่าปกติ

การเปลี่ยนแปลงทางอารมณ์และพฤติกรรม เช่น

-          มีอาการหรือมีความรู้สึกวิตกกังวล ซึมเศร้า หรือโกรธกับการสูญเสียความทรงจำ

-          บุกคลิกเปลี่ยน

-          เริ่มมีพฤติกรรมไม่เหมาะสม

-          เริ่มตีตัวออกห่างสังคม

-          ไม่สนใจความรู้สึกของคนอื่น

อาการส่วนใหญ่จะแย่ลงตามเวลา แต่อาการบางอย่างก็อาจหายไปหรือเกิดขึ้นในโรคสมองเสื่อมขั้นต่าง ๆ เมื่อเป็นโรคสมองเสื่อมนานขึ้น ก็จำเป็นต้องได้รับการช่วยเหลือจากคนรอบข้างมากขึ้น ผู้ป่วยโรคสมองเสื่อมบางคนอาจจำครอบครัวหรือจำเพื่อนไม่ได้ เริ่มเดินทางลำบาก สูญเสียความควบคุมในการปัสสาวะหรือการถ่าย มีปัญหาการรับประทานอาหารหรือการดื่ม และมีความก้าวร้าวต่อคนรอบข้าง

สาเหตุของโรคสมองเสื่อมที่เกิดขึ้นในผู้สูงอายุ

ภาวะสมองเสื่อม เกิดจากความเสียหายหรือการสูญเสียเซลล์ประสาทและการเชื่อมต่อระบบประสาทกับเซลล์สมอง ทำให้การทำงานของสมองไม่มีประสิทธิภาพ เมื่อเซลล์สมองบางส่วนมีความเสียหาย ก็อาจทำให้เกิดภาวะสมองเสื่อม ซึ่งอาการของแต่ละคนจะแตกต่างกันออกไปตามส่วนของสมองที่มีความเสียหาย

อย่างที่กล่าวไว้ข้างต้น ว่าโรคอัลไซเมอร์เป็นสาเหตุหนึ่งที่ทำให้เกิดภาวะสมองเสื่อมกว่า 60-70% ของคนที่ป่วยเป็นโรคอัลไซเมอร์ทั่วโลก นอกจากนี้ก็มีโรคหลอดเลือดสมอง (Vascular dementia) ที่เกิดจากอาการขาดเลือดไปเลี้ยงในสมองจนทำให้เซลล์สมองตาย รวมถึงโรคสมองเสื่อมจากมวลเลวี (Dementia with Lewy bodies) ที่เกิดจากการสะสมของมวลโปรตีนในเซลล์ประสาทที่ผิดปกติ นอกจากนี้ยังมีโรคสมองส่วนหน้าเสื่อม (Frontotemporal dementia) ที่เกิดจากการเสื่อมสลายของเซลล์ประสาทบริเวณหน้าสมองด้วยเช่นกัน

นอกจากโรคทางสมอง จะมีสาเหตุอื่น ๆ อีก ดังนี้

-          โรคซึมเศร้าหรือภาวะซึมเศร้าในผู้สูงอายุ

-          ผลข้างเคียงจากการใช้ยา

-          พิษจากเครื่องดื่มแอลกอฮอล์

-          ปัญหาต่อมไทรอยด์

-          ร่างกายขาดวิตามิน

การป้องกันและการชะลอภาวะสมองเสื่อมในวัยสูงอายุ

ปัจจัยความเสี่ยงอย่างของภาวะสมองเสื่อมอย่างอายุ เป็นความเสี่ยงที่ไม่อาจเลี่ยงได้ แต่ก็ไม่ได้เกิดขึ้นกับทุกคน และมีการวิจัยศึกษา ว่าโรคสมองเสื่อม สามารถลดความเสี่ยงและชะลอการเกิดได้ เช่น

ออกกำลังกาย และพบปะสังคม

การออกกำลังกายและการมีปฏิสัมพันธ์กับคนอื่นหรือสังคม สามารถชะลอการเกิดโรคสมองเสื่อมได้ และควรออกกำลังกายเป็นประจำ

เลิกสูบบุหรี่

มีการศึกษาว่าการสูบบุหรี่ในช่วงวัยกลางคนไปจนถึงวัยสูงอายุ อาจเพิ่มความเสี่ยงต่อการเกิดภาวะสมองเสื่อมและสภาพหลอดเลือด การเลิกสูบบุหรี่ก็สามารถช่วยลดความเสี่ยงและทำให้สุขภาพดีขึ้น

หลีกเลี่ยงการดื่มแอลกอออล์มากเกินไป

การดื่มแอลกอฮอล์ปริมาณมาก อาจทำให้เซลล์สมองเสียหาย ซึ่งเป็นสาเหตุหนึ่งที่ทำให้เกิดภาวะสมองเสื่อม

ลดความเสี่ยงปัญหาโรคหลอดเลือดหัวใจ ลดน้ำหนัก

ภาวะความดันสูง คอเลสเตอรอลสูงและโรคเบาหวาน เป็นปัญหาอย่างหนึ่งที่อาจทำให้มีความเสี่ยงต่อโรคสมองเสื่อม

รับประทานอาหารที่ดีต่อสุขภาพ

รับประทานอาหารที่มีสารอาหารที่เป็นประโยชน์ต่อร่างกาย มีวิตามินและแร่ธาตุสูง หรืออาหารที่มีส่วนช่วยในการบำรุงสมองอย่างอาหารที่มีโอเมก้าสูง มีอยู่ในปลาและถั่ว เป็นต้น

บริหารสมอง

กิจกรรมบางอย่างที่ได้เปิดโอกาสให้ใช้สมองมากขึ้น ชะลอการเสื่อมสภาพของสมองได้เป็นอย่างดี เช่นการอ่านหนังสือ เล่นเกม หรือการไขปริศนา เป็นต้น

สุขภาพจิตใจ ต้องดูแลรักษา

ภาวะซึมเศร้าและวิตกกังวล ก็อาจเป็นสาเหตุของโรคสมองเสื่อมได้เช่นกัน ต้องเข้าใจและรู้วิธีสังเกตผู้สูงอายุ ปัญหาสุขภาพจิต นอกจากนี้ ก็ควรเข้ารับการรักษาสุขภาพจิตใจจากแพทย์ผู้เชี่ยวชาญ