สุขภาพหัวใจที่แข็งแรงเป็นสิ่งที่ทุกคนต้องการ แต่ถึงอย่างนั้น ทุกอย่างบนโลกรวมถึงอวัยวะในร่างกายก็สามารถเกิดความบกพร่องขึ้นได้จากหลายปัจจัย ภาวะหนึ่งที่ต้องรู้จักคือภาวะหัวใจเต้นผิดจังหวะ ซึ่งเป็นโรคหัวใจอย่างหนึ่งที่สามารถเกิดได้ทุกวัยแต่จะมีโอกาสเป็นมากขึ้นเมื่อเข้าสู่ช่วงสูงวัย ทำให้เราต้องรู้จักภาวะนี้อย่างจริงจัง และหัวใจเต้นผิดจังหวะ รักษาเบื้องต้นด้วยตัวเอง ก็เป็นสิ่งที่ต้องทำความเข้าใจและเรียนรู้ด้วยเช่นกัน รวมถึงอาหารที่ห้ามกินหรือควรเลี่ยงด้วย

โรคหัวใจเต้นผิดจังหวะ คืออะไร?

โรคหัวใจเต้นผิดจังหวะ (Arrhythmia) โดยปกติ หัวใจจะเต้นเป็นจังหวะ แต่ในโรคหัวใจเต้นผิดจังหวะนี้อาจอธิบายได้ว่า หัวใจเต้นเร็วกว่าปกติ หรือช้ากว่าปกติ หรือมีจังหวะการเต้นที่ผิดปกติ และโรคหัวใจเต้นผิดปกตินี้ก็ส่งผลต่อความสามารถของหัวใจในการสูบฉีดเลือดในทางที่แย่ลง อาจนำไปสู่ภาวะแทรกซ้อน เช่น เป็นลม โรคหลอดเลือดสมองตีบ รวมถึงหัวใจล้มเหลว หากไม่ได้รับการรักษาอย่างจริงจัง

สาเหตุของโรคหัวใจเต้นผิดจังหวะ

สุขภาพหัวใจที่ดี อัตราการเต้นของหัวใจจะอยู่ที่ประมาณ 60-100 บีทต่อนาที แต่ก็มีสาเหตุบางอย่างที่ทำให้การเต้นของหัวใจเปลี่ยนไป และทำให้เกิดภาวะหัวใจเต้นผิดจังหวะในที่สุด สาเหตุเหล่านั้นอาจเกิดจาก

โรคหัวใจและหลอดเลือด เช่น โรคหลอดเลือดหัวใจ ความดันโลหิตสูง หัวใจวาย หัวใจล้มเหลว โรคเกี่ยวกับกล้ามเนื้อหัวใจผิดปกติ โรคลิ้นหัวใจ หากเคยมีอาการจากโรคเหล่านี้ ก็เป็นสาเหตุหนึ่งที่ทำให้ระบบไฟฟ้าหัวใจถูกรบกวน นำไปสู่ภาวะหัวใจเต้นผิดจังหวะในที่สุด

การใช้ยาบางชนิด เช่น ยาปฏิชีวนะ ยาแก้แพ้ ยาแก้ซึมเศร้า ยาต้านหัวใจเต้นผิดจังหวะ ยาเหล่านี้อาจทำให้เกิดผลข้างเคียงโดยทำให้หัวใจเต้นผิดจังหวะได้

สารกระตุ้นที่ทำให้หัวใจเต้นผิดจังหวะ เช่น คาเฟอีนจากการดื่มกาแฟหรือชา นิโคตินจากการสูบบุหรี่ หรือยาเสพติดบางชนิด อาจส่งผลทำให้หัวใจเต้นผิดจังหวะได้

โรคต่าง ๆ เช่น โรคเบาหวาน โรคปอดอุดกั้นเรื้อรัง ภาวะหยุดหายใจขณะหลับ และโรคไต

บริโภคแอลกอฮอล์มากเกินไป ติดแอลกอฮอล์ ดื่มเป็นประจำหรือดื่มในปริมาณมากก็อาจทำให้ระบบไฟฟ้าหัวใจถูกรบกวนและทำให้เกิดภาวะหัวใจเต้นผิดจังหวะได้

อายุที่มากขึ้น จะมีโอกาสเกิดได้มากขึ้นเมื่อเข้าสู่ช่วงสูงวัย การเปลี่ยนแปลงทางสภาพร่างกายนี้ก็อาจทำให้ระบบไฟฟ้าหัวใจเปลี่ยนแปลงด้วย

ปัจจัยด้านความเครียด ความเครียด ความวิตกกังวล ก็สามารถทำให้เกิดภาวะหัวใจเต้นผิดจังหวะได้ และยิ่งมีโอกาสเกิดขึ้นได้มากกว่าเดิมถ้าเป็นผู้ป่วยโรคหัวใจอยู่แล้ว

หัวใจเต้นผิดจังหวะ อาการเป็นอย่างไร?

อาการของหัวใจเต้นผิดจังหวะมีหลากหลาย เช่น

-          ใจสั่น เกิดจากหัวใจที่เต้นเร็วกว่าปกติ เต้นแรง หรือมีจังหวะการเต้นของหัวใจที่ผิดจังหวะจนรู้สึกได้

-          รู้สึกว่าหัวใจเต้นผิดจังหวะ อาจจะช้ากว่าปกติ หรือเร็วกว่าปกติ

-          วิงเวียนศีรษะหรือมึนศีรษะ อาจทำให้รู้สึกเหมือนเป็นลม โดยเฉพาะเวลาที่ลุกขึ้นเร็ว ๆ

-          หายใจถี่ หายใจลำบาก โดยเฉพาะช่วงที่ออกกำลังกายหรือออกแรงเยอะ

-          เจ็บหน้าอกหรือรู้สึกไม่สบายบริเวณหน้าอก ซึ่งอาจเป็นอาการหนึ่งของหัวใจวายด้วยเช่นกัน

-          รู้สึกเหนื่อยล้าผิดปกติ ถึงแม้ว่าจะทำกิจกรรมที่ไม่ได้ใช้แรงเยอะมาก

-          อ่อนเพลียไม่มีแรง ขาดพลังงาน

-          เป็นลม อาจเกิดขึ้นได้กับบางคน

คนที่มีภาวะหัวใจเต้นผิดจังหวะอาจไม่มีอาการเหล่านี้ แล้วแต่ความรุนแรง ถ้าหากมีอาการตามที่ได้อธิบายไว้ข้างต้น ควรพบแพทย์เพื่อวินิจฉัยและเข้ารับการรักษาจากแพทย์โดยตรง เพื่อป้องกันความรุนแรงได้อย่างมีประสิทธิภาพและปลอดภัยมากที่สุด

หัวใจเต้นผิดจังหวะ รักษาเบื้องต้นด้วยตัวเองอย่างไร

วิธีรักษาเบื้องต้นด้วยตัวเองเมื่อมีภาวะหัวใจเต้นผิดจังหวะ

1.      เลิกสูบบุหรี่ เพราะบุหรี่มีนิโคตินที่เป็นสารกระตุ้น ทำให้หัวใจเต้นผิดจังหวะ

2.      ทานอาหารที่มีประโยชน์ต่อร่างกาย ลดอาหารที่มีรสเค็มจัดหรือมีไขมันอิ่มตัวสูง

3.      ออกกำลังกายเป็นประจำ อย่างน้อย 30 นาทีทุกวัน

4.      ควบคุมน้ำหนักให้อยู่ในเกณฑ์มาตรฐาน เพื่อลดความเสี่ยงต่อโรคหัวใจที่เป็นสาเหตุของภาวะหัวใจเต้นผิดจังหวะ

5.      ลดหรือเลี่ยงการดื่มแอลกอฮอล์และคาเฟอีน เพราะเป็นสารกระตุ้นอย่างหนึ่งที่ทำให้หัวใจเต้นผิดจังหวะ

6.      ดูแลสุขภาพจิต หาวิธีลดความเครียด เช่น การหากิจกรรมใหม่ ๆ ทำ นั่งสมาธิ เป็นต้น

7.      ป้องกันความดันโลหิตสูง ไขมันในเลือดสูง และโรคเบาหวานให้อยู่ในระดับที่ดีต่อร่างกาย

8.      นอนหลับให้เพียงพอ พยายามนอนให้ได้ 7-9 ชั่วโมง

9.      พยายามติดตามอาการอย่างต่อเนื่องและเข้ารับการรักษาจากแพทย์สม่ำเสมอ

หัวใจเต้นผิดจังหวะ อาหารที่ห้ามกิน ควรเลี่ยง มีอะไรบ้าง?

อาหารหรือเครื่องดื่มบางอย่างอาจทำให้อาการของโรคหัวใจเต้นผิดจังหวะกำเริบได้ เช่น

-          อาหารแปรรูป ที่มีน้ำตาลสูง ไขมันอิ่มตัวสูง

-          อาหารที่มีโซเดียมสูง หรืออาหารที่มีรสเค็มจัด

-          อาหารที่มีไขมันอิ่มตัวและอาหารที่มีไขมันทรานส์สูง เช่น ของทอด เนื้อ เนย ชีส เป็นต้น

-          ปริมาณอาหารที่มากเกินไป

-          อาหารที่มีรสหวานจัด

-          เครื่องดื่มแอลกอฮอล์

-          คาเฟอีน

-          อาหารที่มีสารไทรามีน (Tyramine) เช่น เนื้อสัตว์แปรรูป ของดอง เนยแข็ง รวมถึงแอลกอฮอล์

-          เกรปฟรุต ซึ่งมีสารนารินเจนิน (Naringenin) ที่ส่งผลต่อยารักษาโรคหัวใจเต้นผิดจังหวะ

หัวใจเต้นผิดจังหวะจะไม่รุนแรง หากใส่ใจดูแล

สรุป โรคหัวใจเต้นผิดจังหวะ มีสาเหตุหลักมาจากโรคหัวใจ ซึ่งโรคหัวใจก็สามารถป้องกันได้หลากหลายวิธี เช่นเดียวกับวิธีดูแลโรคหัวใจเต้นผิดจังหวะเบื้องต้นด้วยตัวเองที่ได้อธิบายไว้ข้างต้น สุขภาพหัวใจที่ดีเป็นสิ่งที่มีค่ามาก ๆ ต่อตัวเรา เพราะฉะนั้น มาดูแลหัวใจให้ทำงานได้อย่างเต็มที่ มีประสิทธิภาพร่วมกัน

แหล่งอ้างอิง :

https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/heart-arrhythmia/symptoms-causes/syc-20350668

https://www.nhlbi.nih.gov/health/arrhythmias

https://my.clevelandclinic.org/health/diseases/16749-arrhythmia

https://www.mercy.net/service/atrial-fibrillation/6-things-to-avoid-eating-and-drinking-with-arrhythmia/